Dziedziczenie długów — jak odrzucić spadek i nie przekroczyć terminu

Telefon od wierzyciela albo pismo z sądu bywa pierwszą informacją o tym, że doszło do dziedziczenia. Prawo spadkowe działa automatycznie: spadek nabywa się z chwilą jego otwarcia, a spadkobierca ma ograniczony czas na decyzję. Poniżej porządkujemy zasady, które w praktyce decydują o tym, czy długi zmarłego staną się problemem rodziny.

Sześć miesięcy — ale od kiedy?

Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego). To sformułowanie jest kluczowe — termin nie zawsze biegnie od śmierci spadkodawcy. Dla dalszego krewnego rozpocznie się dopiero wtedy, gdy dowie się, że bliżsi spadkobiercy spadek odrzucili.

Co się stanie po bezczynności

Brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza — odpowiedzialność za długi ograniczona jest wtedy do wartości odziedziczonego majątku. To rozwiązanie znacznie bezpieczniejsze niż stan prawny sprzed 2015 r., ale nie zwalnia z kłopotów: konieczne bywa sporządzenie wykazu inwentarza, a wierzyciele mogą kierować roszczenia do spadkobiercy.

Dwa ułatwienia wprowadzone w listopadzie 2023 r.

• Do zachowania terminu wystarczy złożenie w sądzie wniosku o odebranie oświadczenia — nie trzeba zdążyć z samym oświadczeniem, co przy przeciążeniu sądów miało wcześniej fatalne skutki (art. 1015 § 1¹ k.c.).
• Jeżeli oświadczenie wymaga zezwolenia sądu — typowo gdy dotyczy dziecka — bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania tego postępowania (art. 1015 § 1² k.c.).

Odrzucenie spadku w imieniu dziecka

Ta sytuacja powtarza się najczęściej: rodzic odrzuca spadek, przez co do dziedziczenia dochodzą jego dzieci. Od 15 listopada 2023 r. rodzic może w określonych warunkach odrzucić spadek w imieniu dziecka bez odrębnego zezwolenia sądu opiekuńczego — jeżeli czyni to za zgodą drugiego rodzica sprawującego władzę rodzicielską, a spadek odrzucili już inni krewni z tej samej lub bliższej grupy (art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Warunki te trzeba ocenić przed złożeniem oświadczenia — niespełnienie któregokolwiek powoduje, że oświadczenie jest nieskuteczne, a termin biegnie dalej.

Gdzie i jak złożyć oświadczenie

Oświadczenie składa się przed sądem rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania składającego albo przed notariuszem. Dla mieszkańców Pszczyny i okolic będzie to Sąd Rejonowy w Pszczynie. Warto przygotować akt zgonu, dokumenty potwierdzające pokrewieństwo oraz informacje o pozostałych spadkobiercach.

Częsty błąd: odrzucenie „na wszelki wypadek”

Odrzucenie spadku jest nieodwracalne i przesuwa dziedziczenie na kolejne osoby — często na własne dzieci lub rodzeństwo. Zanim złożą Państwo oświadczenie, warto ustalić rzeczywisty stan majątku: bywa, że długi są niższe niż wartość nieruchomości albo już przedawnione. Odwrotny błąd — zwlekanie do ostatnich dni terminu — również bywa kosztowny.

Prowadzimy pełen zakres spraw spadkowych: Sprawy spadkowe Pszczyna. Konsultacja: 795 016 884.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Ocena konkretnej sprawy wymaga analizy dokumentów i okoliczności.